Hadis tarihinin devasa hafızalarından biri olan İbn Ebî Şeybe, hadisleri sınıflandırma ve koruma konusunda tam bir "kale" hükmündedir. Meşhur Kütüb-i Sitte imamlarının neredeyse tamamının hocası olan bu isim, İslam ilim geleneğinde "Sünnetin Hadimi" olarak anılır.

İşte hayatı, dev eseri ve onu farklı kılan ilginç yönleriyle İbn Ebî Şeybe:

İbn Ebî Şeybe: Hadis Dağının Zirvesi

Asıl adı Ebû Bekir Abdullah b. Muhammed olan büyük imam, 775 (h. 159) yılında Kûfe’de doğmuştur. İlimle yoğrulmuş bir aileden geliyordu; babası, kardeşi ve oğlu da büyük hadisçilerdi. Ancak aile içinde yıldızı en parlak olan, o dönem "Dünyada hafızası onunla yarışacak kimse yoktu" denilen Ebû Bekir idi.

İlmi Kimliği ve Büyük Eseri

• el-Musannef: Onun en büyük mirasıdır. Bu devasa eser, sadece Peygamberimizden (sav) gelen hadisleri değil, sahabe ve tabiun sözlerini (mevkuf ve maktû rivayetler) de içermesiyle eşsizdir. Yaklaşık 37.000'den fazla rivayeti barındırır.

• Hocaların Hocası: İmam Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, İbn Mâce ve Nesâî gibi dev isimlerin hepsi ondan ders almış ve eserlerinde kendisinden rivayette bulunmuşlardır.

Hayatı Hakkında İlginç ve Önemli Bilgiler

İbn Ebî Şeybe’nin yaşamı, hadis ilmine adanmışlığın en somut örneklerinden biridir:

1. "Hafıza İmparatorluğu"

Döneminin âlimleri onun hafızasını tarif ederken "deniz gibi" tabirini kullanırlardı. Sadece hadisleri değil, bu hadisleri aktaran binlerce ravînin hayatını, güvenilirliğini ve aralarındaki bağları ezberinde tutardı. Bir mesele tartışıldığında, o meseleyle ilgili onlarca farklı rivayeti saniyeler içinde silsilesiyle (senediyle) birlikte sayabilirdi.

2. Bağdat’ta "Fitneye Karşı" Kurulan Kürsü

Abbasi Halifesi Mütevekkil, "Kur'an mahluktur" fitnesi (Mihne) sonrası sünneti yeniden ihya etmek istediğinde, Bağdat’ta büyük bir meclis kurdurmuş ve bu kürsünün başına İbn Ebî Şeybe ile kardeşi Osman’ı oturtmuştur. Rivayete göre, onun derslerini dinlemek için otuz bin kişi toplanırdı. O, sesiyle ve ilmiyle Bağdat sokaklarında sünnetin yeniden yankılanmasını sağlamıştır.

3. Musannef’in "Hazine" Niteliği

Onun yazdığı el-Musannef, fıkıhçılar için bir hazinedir. Neden mi? Çünkü bir konuda sahabenin ne dediğini, nasıl uygulama yaptığını en ayrıntılı şekilde ondan öğreniriz. Eğer o bu eseri yazmasaydı, sahabe dönemine ait birçok uygulama ve fetva bugün bizlere ulaşmamış olacaktı.

4. Ehl-i Hadis’in Keskin Kılıcı

O, re'y (kişisel görüş) ekolüne karşı hadisin mutlak üstünlüğünü savunurdu. Kitabında özellikle "Ebû Hanîfe’ye Reddiye" (Kitâbu’r-Red alâ Ebî Hanîfe) başlıklı bir bölüm açması, o dönemdeki ilmi tartışmaların ne kadar keskin olduğunu ve onun kendi metoduna (hadis merkezli fıkıh) olan sarsılmaz bağlılığını gösterir.

Kısaca İbn Ebî Şeybe

"Eğer İbn Ebî Şeybe olmasaydı, sünnetin birçok dalı kurur giderdi."

849 (h. 235) yılında vefat eden bu büyük imam, bugün hadis ilmiyle uğraşan herkesin "sofrasına oturduğu" bir ilim sofrası bırakmıştır. Onun Musannef'i olmadan, İslam hukukunun ilk üç asrını tam olarak anlamak mümkün değildir.